Hamza ERTEKİN
SMMM / Vergi ve Denetim Müdürü
Boğaziçi Bağımsız Denetim ve YMM AŞ.
hamzaertekin@bbdas.com.tr
24 Mart 2026
2025 YILINDA YOKLAMA İLE İŞYERLERİNDE HASILAT TESPİTİ YAPILAN MÜKELLEFLERİN DİKKATİNE
I- GİRİŞ
2 Ağustos 2024 tarih 32620 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7524 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesi ile, 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 69’uncu maddesinde yapılan değişiklik sonrasında 1/1/2025 tarihinden itibaren uygulanmak üzere; ticari veya mesleki faaliyette bulunan mükelleflere (kurumlar vergisi mükellefleri dahil) yapılacak hasılat tespitlerine yönelik yoklama sonuçlarına göre aylık ve yıllık ortalama hasılatları tespit edilerek, tespit edilen bu tutarlarla mükelleflerin beyanları arasındaki farkın %20 yi aşan oranda düşük olması halinde mükelleflerin izaha davet edileceği yönünde düzenleme yapılmıştı.
Yapılan bu düzenleme paralelinde, bazı sektörlerde faaliyet gösteren mükelleflerin işyerlerinde hasılat tespitine yönelik yoklamalar yapılarak kayıtlar tutulmuştu.
2025 yılında işyerlerinde hasılat tespiti yapılan mükelleflerin gelir veya kurumlar vergisi beyannamelerini vermeleri halinde, beyan edilecek kazancın tespit edilen hasılat ortalamasına göre %20’yi aşan oranda düşük olması halinde izaha davet edileceklerinden, 2025 yılına ilişkin verilen veya verilecek beyannamelerde beyan edilecek hasılata dikkat etmeleri faydalı olacaktır.
Yazımızda, 2025 yılında işyerlerinde hasılat tespiti yapılan mükelleflerin bu yıla ilişkin gelir vergisi veya kurumlar vergisi beyannamelerini vermeden önce, tespit edilen yıllık hasılat tutarından %20’nin üzerinde düşük hasılat beyan etmeleri halinde izaha davet edileceklerinden, bu konuya ilişkin hesaplamalar ve mevzuat düzenlemelerine yer verilerek, izaha davet ve izahın yetersiz görülmesi halinde muhtemel bir vergi incelemesi ile karşılaşacakları yönünde bilgilendirmelere yer verilecektir.
II- HASILAT TESPİTİ UYGULAMASI
Ticari veya mesleki faaliyetleri nedeniyle mükellef olanlara yönelik, Vergi Usul Kanununun 127 nci maddesi kapsamında günlük hasılat tutarlarını tespit etmek amacıyla bir ayda üçten, bir takvim yılında on ikiden az olmamak kaydıyla 69’uncu madde hükümlerine göre işlem tesis edilmek üzere yoklamalar yapılmıştı.
İdarece yapılan bu yoklamalar sonucu tespit edilen günlük hasılat tutarları ortalamasından hareketle aylık hasılat tutarı hesaplanır. Bu şekilde tespit edilen aylık hasılat tutarlarının toplamı, tespit yapılan ay sayısına bölünmek suretiyle aylık ortalama hasılat tutarı belirlenir.
Aylık ortalama hasılat tutarı, faaliyette bulunulan ay sayısı ile çarpılmak suretiyle mükelleflerin ilgili takvim yılı hasılatları tespit edilir. Tespit edilen hasılat tutarları ile;
a) Bilanço esasına göre defter tutanlar için ilgili takvim yılına ait gelir tablosunda yer alan brüt satış tutarı,
b) İşletme hesabı esasına göre defter tutanlar için ilgili takvim yılına ait işletme hesap özetinde yer alan dönem içinde elde edilen hasılat tutarı,
c) Serbest meslek kazanç defteri tutanlar için ilgili takvim yılına ait serbest meslek kazanç bildiriminde yer alan gayrisafi hasılat tutarı,
arasındaki fark %20’den fazla olan mükellefler Vergi Usul Kanununun 370 inci maddesi kapsamında izaha davet edilir ve izahın değerlendirilmesi mezkûr madde hükmüne göre yapılacak.
Bu düzenleme hükümleri kurumlar vergisi mükellefleri hakkında da uygulanmaktadır.
27/9/2024 tarih 32675 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 326 Sıra No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği ile uygulamaya yönelik örnekler verilerek açıklamalarda bulunulmuştur.
Örnek 1: Restoran işletmeciliği ile iştigal eden ticari kazanç mükellefi (A), 2025 takvim yılında on iki ay boyunca haftanın yedi günü faaliyette bulunmuş ve ilgili yıla ilişkin brüt satış tutarını 5.000.000 TL olarak bildirmiştir. Günlük hasılat tutarlarının tespiti için mükellef nezdinde yapılan yoklamalardan elde edilen sonuçlara ilişkin bilgiler aşağıdaki gibidir:
|
Yoklama Sayısı
|
Nisan
|
Haziran
|
Eylül
|
|
1
|
50.000 TL
|
30.000 TL
|
50.000 TL
|
|
2
|
40.000 TL
|
45.000 TL
|
40.000 TL
|
|
3
|
60.000 TL
|
35.000 TL
|
45.000 TL
|
|
4
|
30.000 TL
|
50.000 TL
|
35.000 TL
|
|
A-Ortalama Günlük Hasılat
Nisan ayı için: [(50.000+40.000+60.000+30.000)/4]
Haziran ayı için: [(30.000+45.000+35.000+50.000)/4]
Eylül ayı için: [(50.000+40.000+45.000+35.000)/4]
|
45.000 TL
|
40.000 TL
|
42.500 TL
|
|
B-Aylık Hasılat (Ax30)
|
1.350.000 TL
|
1.200.000 TL
|
1.275.000 TL
|
|
C- Ortalama Aylık Hasılat [(1.350.000+1.200.000+1.275.000)/3]
|
1.275.000 TL
|
|
D- Yıllık Hasılat Tutarı (Cx12)
|
15.300.000 TL
|
Günlük hasılat tutarlarının tespitinden hareketle hesaplanan yıllık hasılat tutarı ile beyan edilen brüt satış tutarı arasındaki fark [(15.300.000-5.000.000)/5.000.000]x100=%206 olarak tespit edilmiş olup bu oran %20’den fazla olduğundan mükellef izaha davet edilecektir.
Örnek 2: Kuyumculukla iştigal eden ticari kazanç mükellefi (B), 2025 takvim yılında on iki ay boyunca haftanın yedi günü faaliyette bulunmuş ve ilgili yıla ilişkin brüt satış tutarını 25.000.000 TL olarak bildirmiştir. Günlük hasılat tutarlarının tespiti için mükellef nezdinde yapılan yoklamalardan elde edilen sonuçlara ilişkin bilgiler aşağıdaki gibidir:
|
Yoklama Sayısı
|
Nisan
|
Haziran
|
Eylül
|
|
1
|
100.000 TL
|
130.000 TL
|
110.000 TL
|
|
2
|
90.000 TL
|
100.000 TL
|
90.000 TL
|
|
3
|
120.000 TL
|
90.000 TL
|
100.000 TL
|
|
4
|
110.000 TL
|
140.000 TL
|
130.000 TL
|
|
A-Ortalama Günlük Hasılat
Nisan ayı için: [(100.000+90.000+120.000+110.000)/4]
Haziran ayı için: [(130.000+100.000+90.000+140.000)/4]
Eylül ayı için: [(110.000+90.000+100.000+130.000)/4]
|
105.000 TL
|
115.000 TL
|
107.500 TL
|
|
B-Aylık Hasılat (Ax30)
|
3.150.000 TL
|
3.450.000 TL
|
3.225.000 TL
|
|
C- Ortalama Aylık Hasılat [(3.150.000+3.450.000+3.225.000)/3]
|
3.275.000 TL
|
|
D- Yıllık Hasılat Tutarı (Cx12)
|
39.300.000 TL
|
Günlük hasılat tutarlarının tespitinden hareketle hesaplanan yıllık hasılat tutarı ile beyan edilen brüt satış tutarı arasındaki fark [(39.300.000-25.000.000)/25.000.000]x100=%57,2 olarak tespit edilmiş olup bu oran %20’den fazla olduğundan mükellef izaha davet edilecektir.
Örnek 3: Güzellik salonu işletmeciliği faaliyetiyle iştigal eden ticari kazanç mükellefi (C), 2025 takvim yılında on iki ay boyunca haftanın altı günü faaliyette bulunmuş ve ilgili yıla ilişkin dönem içinde elde edilen hasılat tutarını 1.000.000 TL olarak bildirmiştir. Günlük hasılat tutarlarının tespiti için mükellef nezdinde yapılan yoklamalardan elde edilen sonuçlara ilişkin bilgiler aşağıdaki gibidir:
|
Yoklama Sayısı
|
Mayıs
|
Temmuz
|
Ekim
|
|
1
|
3.000 TL
|
10.000 TL
|
5.000 TL
|
|
2
|
5.000 TL
|
6.000 TL
|
2.000 TL
|
|
3
|
4.000 TL
|
8.000 TL
|
1.000 TL
|
|
4
|
6.000 TL
|
12.000 TL
|
2.000 TL
|
|
5
|
2.000 TL
|
15.000 TL
|
2.000 TL
|
|
A-Ortalama Günlük Hasılat
Mayıs ayı için: [(3.000+5.000+4.000+6.000+2.000)/5]
Temmuz ayı için: [(10.000+6.000+8.000+12.000+15.000)/5]
Ekim ayı için: [(5.000+2.000+1.000+2.000+2.000)/5]
|
4.000 TL
|
10.200 TL
|
2.400 TL
|
|
B-Aylık Hasılat [Ax(31-4)]
|
108.000 TL
|
275.400 TL
|
64.800 TL
|
|
C- Ortalama Aylık Hasılat
[(108.000+275.400+64.800)/3]
|
149.400 TL
|
|
D- Yıllık Hasılat Tutarı (Cx12)
|
1.792.800 TL
|
Güzellik salonu işletmeciliği faaliyetiyle iştigal eden mükellef (C)’nin günlük hasılat tutarının tespitinden hareketle yıllık hasılat tutarının belirlenmesinde fiilen çalışılan gün sayısı dikkate alınmak suretiyle hesaplama yapıldığından, bir ay içinde çalışılan gün sayısı yirmi yedi olarak belirlenmiştir.
Günlük hasılat tutarlarının tespitinden hareketle hesaplanan yıllık hasılat tutarı ile beyan edilen dönem içinde elde edilen hasılat tutarı arasındaki fark [(1.792.800-1.000.000)/1.000.000]x100=%79,28 olarak tespit edilmiş olup bu oran %20’den fazla olduğundan mükellef izaha davet edilecektir.
Yukarıdaki örneklerde yer alan hesaplamalarda kullanılan fiilen çalışılan ve çalışılmayan gün sayıları, tatil günleri ve ay sayılarının, yoklama yapılan gün, hafta ve aylara göre yıllık hasılat tutarının hesaplanmasında değişiklik göstermesi durumunda, bu durum izahın değerlendirilmesinde ayrıca dikkate alınabilecektir.
- 213 sayılı Kanunun 174 üncü maddesi hükmü gereğince kendisine özel hesap dönemi tayin edilen mükellefler için günlük hasılat tutarlarının tespitinden hareketle yıllık hasılat tutarının hesaplanmasında, takvim yılı yerine kendilerine tayin edilen 12’şer aylık özel hesap dönemleri dikkate alınacaktır.
- Mükelleflerin birden fazla ticari veya mesleki faaliyetinin bulunması durumunda hasılat tutarı kıyaslamasında, her bir faaliyet nezdinde yapılan günlük yoklamalar üzerine tespit edilen yıllık hasılat tutarı ayrı ayrı dikkate alınacaktır.
- Mükelleflerin faaliyetlerini birden fazla şube iş yerinde yürütmeleri durumunda, her bir şube nezdinde yapılan yoklamalar üzerine tespit edilen yıllık şube hasılat tutarı, ilgili şubenin hasılat tutarıyla kıyaslanacaktır.
- Hem ticari hem de mesleki faaliyette bulunan mükellefler için tespit edilen yıllık hasılat tutarı, kazanç unsuruna göre ayrı ayrı değerlendirilecektir.
- Mükellef hakkında yapılan yoklamalar üzerine günlük hasılat tespitinden hareketle hesaplanan yıllık hasılat tutarı ile mükellefin beyan ettiği hasılat tutarı kıyaslanırken, varsa mükellefin hasılat tutarlarını etkileyen düzeltme beyanları ile vergi incelemesi veya takdir komisyonu kararlarına istinaden yapılmış ve kesinleşmiş olan tarhiyatlara esas hasılat tutarları da dikkate alınacaktır.
- Adi ortaklık bünyesinde yürütülen faaliyetlerde, yapılan yoklamalarla günlük hasılat tutarlarının tespitinden hareketle hesaplanan yıllık hasılat tutarları, adi ortaklık bünyesinde kıyaslamaya tabi tutulacaktır. Kıyaslama sonucunda tespit olunan hasılat tutarıyla adi ortaklıkta oluşan hasılat tutarı arasındaki fark %20’den fazla olması durumunda ortaklar 213 sayılı Kanun hükmüne istinaden izaha davet edilecektir.
III- SONUÇ VE DEĞERLENDİRMELER
Gelir Vergisi Kanunu’nun 69’uncu maddesi kapsamında işyerlerinde hasılat tespiti yapılan gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerinin, bu yıla ilişkin tespit edilen yıllık ortalama hasılat tutarından %20’nin üzerinde daha az hasılatın beyan edilmesi durumunda, risk analizi ve yapay zeka yardımı ile tespit edilen mükellefler izaha davet edilecektir.
Yapılan izahatın yetersiz görülmesi durumunda ise, muhtemel bir vergi incelemesi ile karşılaşacaklardır.
2025 yılında işyerlerinde yoklama ile hasılat tespiti yapılan mükelleflerin bu yıla ilişkin beyannamelerini vermeden evvel bu durumu değerlendirmelerinde fayda görülmektedir.
2026 ve sonraki yıllarda işyerlerinde hasılat tespiti yapılan veya yapılacak mükelleflerin de bu yıllara ilişkin verecekleri gelir veya kurumlar vergisi beyannamelerinde aynı durumla karşılaşacaklarını bilmeleri faydalı olacaktır.
KAYNAKÇA
160 kişi tarafından görüntülenmiştir.
